Skip to content

Podwójna klawiatura fortepianu, o co w tym chodzi?

Podwójna klawiatura fortepianu, o co w tym chodzi? A o to, że fragmenty oktawy są rozłożone pomiędzy dwoma klawiaturami. A zatem teoretycznie lepiej jest na nim grać Rachmaninowa, Chopina, czy Bacha… System został wynaleziony przez Emmanuela Moor’a w latach 20. i 30. ubiegłego wieku.


1928 WINIFRED CHRISTIE on BECHSTEIN MOOR DUPLEX GRAND PIANO J. S. Bach Toccata and Fugue – by http://www.youtube.com/watch?v=3oAuEN91cpU

Kim był Emanuel Moor? Urodził się 19 lutego 1863. Był węgierskim kompozytorem, pianistą i … twórcą instrumentów muzycznych. Jego najbardziej znanym wynalazkiem jest fortepian Emanuel Moor Pianoforte, który składał się z… dwóch klawiatur leżących jedna nad drugą.

Urodził się w Kecskemét na Węgrzech. Studiował w Pradze, Wiedniu i Budapeszcie. W latach 1885-1897 koncertował w Europie i w Stanach Zjednoczonych. Oprócz swych pięciu oper i ośmiu symfonii napisał również: koncerty na fortepian, skrzypce, wiolonczelę, altówkę i harfę. Znany jest również jego potrójny koncert na skrzypce, wiolonczelę i fortepian, czy requiem. Zmarł w wieku 68 lat w Chardonne w Szwajcarii, w 1931 roku. Po jego śmierci długo jeszcze jego żona, pianistka Winifred Christie – Moor niestrudzenie promowała urządzenia w Europie i Ameryce.

Jak wygląda taki fortepian?  Ma 164 klawisze i cztery pedały. Aha… i dwie klawiatury.

Double piano
By wikipedia.com

Podwójna klawiatura fortepianu sprawia, iż brzmi on donioślej. W przeciwieństwie do organów, klawiatura takiego fortepianu posiada tylko jeden zestaw młotków i strun. Na krótszej klawiaturze gra sie nuty o oktawę wyżej, niż te na dłuższej. Naciśnięcie klawisza na klawiaturze aktywuje krótszy mechanizm wewnątrz fortepianu, który ciągnie w dół odpowiedni klawisz na dolnej klawiaturze, ale o oktawę wyżej.

Ze względu na sposób w jaki klawisze są rozmieszczone jeden nad drugim, jak schody, w zaledwie dwóch krokach można rozszerzyć jego zasięg poza to, co jest możliwe na tradycyjnej klawiaturze. Można więc obejmować przedział dwóch oktaw grając, powiedzmy C na dolnej klawiaturze kciukiem i C na górnej klawiaturze piątym palcem.

Kilka wiodących firm produkujących fortepiany pokusiło się o wykonanie przynajmniej jednego egzemplarza instrumentu. Do projektu włączył się Pleyel, Bosendorfer, Bechstein, Chickering i Steinway. Na całym świecie wyprodukowano zaledwie około 60 fortepianów z podwójną klawiaturą Moor’a. Wszelkie schematy mechanizmu zostały już jednak prawdopodobnie utracone, przynajmniej przez firmę Steinway, podczas bombardowań II wojny światowej.

Początkowo każdy producent fortepianów w Stanach Zjednoczonych i Europie odrzucał projekt podwojnej klawiatury Moor, mówiąc, że byłaby niemożliwa do wykonania. Moor wykonał prototyp na własną rękę, jedynie z pomocą stolarza.
Długo grywała na nim wdowa Moor, Winifred Christie Moor. Projekt popularnością cieszył sie także wśród niektórych pianistów.

Jednak każdy pianista musiałby uczyć się grać na nowo całego swego repertuaru. Pomysł produkcji instrumentu na większą skalę był praktycznie od początku skazany na niepowodzenie i do dziś pozostaje jedynie ciekawostką muzyczną.

Red.